NDW en wegbeheerders bouwden samen aan dashboard vrachtwagenheffing

Wat houdt vrachtwagenheffing in?

Sinds 1 juli zijn vrachtwageneigenaren verplicht om een tolkastje aan boord te hebben. Dit kastje meet het aantal gereden kilometers op een traject in relatie tot uitstoot en gewicht. Hoe schoner en lichter het voertuig, hoe lager het bedrag per kilometer. De heffing geldt op snelwegen en op sommige provinciale en gemeentelijke wegen. De vrachtwagenheffing is ingegaan ter verduurzaming en innovatie van de Nederlandse vervoerssector.

De geboorte van het NDW-dashboard

Vanaf 1 juli ondersteunt het NDW-dashboard ‘Monitoring & Evaluatie Vrachtwagenheffing’ bij het monitoren van mogelijke effecten van de vrachtwagenheffing. Wegbeheerders kunnen met dit dashboard uitwijkend vrachtverkeer monitoren. Op basis van deze NDW-data kunnen overheden hierop indien nodig maatregelen nemen.

Naar aanleiding van een bestuurlijk overleg in 2019 over de invoering van vrachtwagenheffing, uitten wegbeheerders hun zorgen over uitwijkverkeer als voor de hand liggend gevolg van deze nieuwe regelgeving voor vrachtwagens. Wegbeheerders waren bang dat vrachtwagenbestuurders alternatieve routes zouden kiezen om kosten lager te houden. Dat is vervelend als dat op wegen is waar je juist géén vrachtverkeer wilt hebben, om redenen zoals veiligheid, uitstoot of drukte. In 2023 begonnen de voorbereidingen voor de ontwikkeling van het dashboard.

Simon: “NDW kreeg de opdracht van het Ministerie van IenW om het dashboard te ontwikkelen. Wij beschikten namelijk al over data uit lussen. Daarbij zijn wij ook door het ministerie van IenW aangewezen om als onafhankelijke partij monitoringsrapportages op te leveren. Dat betekent dat wij samen met de wegbeheerders moeten kunnen aantonen of uitwijkverkeer echt door de vrachtwagenheffing komt. Naast het dashboard ontwikkelden wij vanuit NWB een kaart van het heffingsnetwerk. RDW is verantwoordelijk voor het innen van de vrachtwagenheffing en gebruikt die kaart daarvoor.”

Samenwerking tussen NDW en provincie

NDW ontwikkelde het dashboard niet alleen. Dit gebeurde in samenwerking met de toekomstige gebruikers van het dashboard: de wegbeheerders. Hierover spreken we Marcel Grapendaal (adviseur verkeersmonitoring) en Hester Smits - van der Blom (regiocoördinator vrachtwagenheffing) van de provincie Noord-Holland.

Marcel: “NDW had input nodig van toekomstige gebruikers over hoe zo’n dashboard eruit moest komen te zien. Wij hadden daar wel ideeën over en zo ontstond de samenwerking. We bespraken vragen als: wat moeten we precies monitoren, welke telpunten moeten we opnemen en wanneer is de uitwijk significant?”

Simon: “De ontwikkeling van het dashboard is een uniek project. Je ziet niet vaak dat er zo’n lange aanlooptijd en zoveel middelen ter beschikking zijn. Nu konden we alles tot in de puntjes voorbereiden. Het is leuk om met alle 12 de provincies en gemeenten samen hierin op te trekken. De ene wegbeheerder is de andere niet, ieder heeft zijn eigen unieke omgevingskenmerken waar rekening mee gehouden moet worden in het dashboard.”

Wat heb je als wegbeheerder aan het dashboard?

Hester: “Momenteel kun je als wegbeheerder al rondneuzen in het dashboard en kijken of je nu al iets ziet gebeuren. Maar échte conclusies kunnen trekken duurt nog even. NDW gaat de komende tijd op vaste momenten een lijst uitdraaien en kijken of er significante verschillen qua vrachtverkeer uitkomen. Vervolgens gaan NDW en de regio die lijst samen bespreken. Na een aantal analyses kan uiteindelijk worden geconcludeerd of er daadwerkelijk sprake is van uitwijkverkeer door vrachtwagenheffing.”

Simon: “Er kan altijd uitwijkverkeer ontstaan om andere redenen. Denk aan wegwerkzaamheden, evenementen of ongevallen. Dat heeft dan niets met de heffing te maken. Wij als NDW doen een eerste analyse, maar de wegbeheerders moeten vervolgens zelf controleren of er mogelijk andere redenen waren voor uitwijkverkeer op bepaalde momenten op trajecten.”

Maatregelen tegen uitwijkverkeer en een oproep van regiocoördinator Hester

Als inderdaad blijkt dat vrachtwagenbestuurders het heffingsnetwerk op bepaalde plekken omzeilen, kunnen er maatregelen worden genomen. Deze kunnen laagdrempelig zijn, zoals het inzetten van verkeersregelaars of het plaatsen van tekstkarren om verkeer te sturen. Hiervoor kunnen wegbeheerders een financiële bijdrage ontvangen, mits aangetoond is dat de uitwijk echt door de vrachtwagenheffing komt. Een andere optie is om via een ministeriële regeling een weg toe te voegen aan het heffingsnetwerk.

Een oproep van Hester (regiocoördinator Noord-Holland): “Een succesvol resultaat van de vrachtwagenheffing valt of staat met de medewerking van wegbeheerders. Zij moeten helpen met signaleren waar mogelijk uitwijkverkeer plaatsvindt én de oorzaak ervan duiden. Als zij dit niet doen, denderen de vrachtwagens gewoon door op plekken waar je dit niet wilt. Bovendien moet de wegbeheerder dus echt kunnen bewijzen dat er sprake is van uitwijkverkeer door de vrachtwagenheffing, wil die in aanmerking komen voor een financiële bijdrage voor een maatregel van het rijk.”

De toekomst

De komende 3 jaar zullen wegbeheerders potentieel uitwijkverkeer monitoren. Je moet namelijk een langere periode nemen om daadwerkelijk betrouwbare resultaten te krijgen. Marcel: “Er zijn vaste monitoringsmomenten en bijeenkomsten waarin de wegbeheerders, regiocoördinatoren en NDW afstemming hebben. NDW speelt hierin een grote rol als trekker van de monitoring. Het dashboard blijft dus de komende tijd zeer belangrijk. Misschien kunnen we deze in de toekomst ook nog wel voor andere doeleinden gebruiken, bijvoorbeeld voor het vergaren van informatie over onderhoud van bruggen en viaducten. Op trajecten waar veel vrachtwagens rijden zal sneller onderhoud nodig zijn.”